Wyne baet ‘t ?

Version inachevée, màj#3, 2019-03-17

Voici le texte originel de Christian Wemke, paru in Refaire le tour de sa prison (Bergues, 2011: 117-124), avec nos commentaires. L’orthographe du texte originel fait l’objet actuellement d’une mise en conformité avec les prescriptions recommandées par l’Institut de la Langue Régionale Flamande. Une traduction française est également disponible sur ce carnet. Ch.-P. Ghillebaert


« Laet me stille !

Laet me weg naer die verre sterren

dien meugen schyngen

zounder moeten draeien round de platte zulle van de vette gaeien

dien preeken om te spreeken,

hooge en drooge, diepe in ‘t hout,

die vlaen en slaen om te verstaen,

noch groef noch droef,

awierig voor goud,

die leege pauzen dien paeuwen lyk kats,

die grutsche busschoopen dien wetten zetten

die gierige pasters dien ‘n heemel verkoopen om een soutje of een sousse,

die gramme missionnaerissen dien de geloofde stookeren mee stoks en pookers,

die geëstige paeters die gulpen en gulzen,

die schandleuze kaplaens dien schaemel joungens bederven,

die nyferaers van kosters dien messen zoo gèèrn gaen hooren maer liever zulke missen zouden verzeggen,

die wounden van simpele klerken die zounden verzoeken voor tempels en kerken in de daeden van prochiaens en schooiers,

ael die botte, zotte soldaeten Gods

dien bewillige menschen verdommen en verzwygen

in de plekke van nuldere wenschen te bekommen en wygen!

‘K en hen nuit op niet ewist in deeze wèèreld;

deeze wèèreld is nietemin op niet ekommen.

Ik wullen me berecht op nieten doen,

zulder en gaen me nie berechten of dood doen

om dat de Kerke me zoudt kunnen verlossen

of de menschen zoudt kunnen verlossen

van een oproeredoender diet nulder assan deugd edaen hèt.

Z’hen myn me vier waerhyden ezeid,

‘t en is pertank maer eën waerhyd

en ‘t en is d’huldere nie.

Moordenaers en leugenaers tegaere

verbranden en begraeven

lyken en getuugen

op de marktplatse of in ‘t kerkhof

binst dat ‘t volk schreeuwt

en spuugt

en pist

eegen de gonne dien

vandaege

moeten lyden

om dat ‘t zelfde volk zoudt kunnen beien

toet de daegen

van zyn eëgen lydens

Ze wullen nuuw me naeme verwenschen,

maer ‘k hen dikkers me naeme onbeschamd verlaeten.

Ze wullen nuuw me licham vernieten,

maer ‘k hen assan me licham voor nieten egeeven.

Ze wullen nuuw me geëst vertemmen,

maer ‘k hen al me geëst verdeëld.

Ze wullen nuuw me ziele in d’helle zenden,

maer ‘k en hen nuit gen ziele op d’èèrde ezien of enakt.

Vloed van bloed, reënen van traenen;

vier alhier, vaeze aldaer;

schae, scheuren, kwetseuren;

geen geluk.

Neenk,

‘k en gaen niet beknabbelen,

niemand klaegen.

‘K zyn af. »


« Hèn lopt af », zei ‘n eersten, « Z’en hen nie elukt mit d’operaesje ».

« Hèn ziet klaer », zei ‘n twidden, « Ze kunsten ‘t nie beeter doen ».

« Hèn klapt wel », zei ‘n dryden, « M’hen een nieuwe preuve ».


Zenon dei zen oogen oopen en keek round. Hèn wos misschiens nog baloorde, maer hèn en wos toch daervooren nie verbouwereerd enoeg om de veranderingen te missen: deeze dounkere plekke was noch zyn graf, noch zyn vangenisse. Hèn lei op een berre, mee draeden en buuzen van alle soorten deure-esteeken (of toe-eboungen?), mee laptjes en laekens bedekt (of toe-enaeid?), lyk een kokong in een koppespin. ‘T berre wos esteld eegn een steënen meur, ounder een houten kruus (of een schandepaele?), tusschen tweë reeken van klinkende, fikkende maschynen (of geesels?). ‘T moste wel etwaer een venster of een deure zyn bachten de drie lannen dien daer stoegen voor Zenon mee nulderen mound vul tandens.


« Wien zyt je gyder ? Waer me ? », vroeg Zenon en hy wos irder kwaed of oungerust.

Niemand en wulde antoorden. ‘N eersten eiselde en zette nhem neere op een stool, ‘n twidden ging naerder toe, ‘n dryden groop een schryfboekje uut een zak.

« De rudders van d’Apokalypse waeren mit vieren, en julder mit drien. De keuningen waeren mit drien, maer julder en hèt geen kroone op. D’ingels hadden vlerken om te vliegen en vermaenen, en julder hèt ael nekkersmuulen om te bedriegen », zei Zenon al grameelen.


Drie stemmen in eën aeimetrek beletsten Zenon van bluuven klappen.

« Je zyt welekommen in me klooster », zei ‘n eersten.

« Je zyt welekommen in nuuze eeuwe », zei’ ‘n twidden.

« Je zyt welekommen voor nuuze assosyaesje », zei ‘n dryden.


« Wulk is ‘t dat je wit? », vroeg Zenon.

« M’hen je gaen haelen om je te bescheremen », zei ‘n eersten.

« M’hen je gaen haelen om je gedachten en je zin te bevryden », zei ‘n twidden.

« M’hen je gaen haelen om nuuze taele te bewaeren », zei ‘n dryden.


Zenon bekeek de drie mans en schudst zen hoofd. Wien wos dien kleënen kletsekop mee de stemme van een zeemelaere en d’angezichte van een valscheryk? Een paeter of etwot? En dien reuze van een vent mee een korten baerd en kuusche naegels? Een pennelekker of een andere soorte van welbetaelde leegaerd? En hoe komt dat zulk een joungen durste klappen?

« Dokteurs zyn nuuw zot ekommen », zei ‘n eersten. « Ze peizen dan ze de Nateure meugen verbeeteren deur dan ze de menschen en de beesten kunnen verdoen mee een droptje bloed of zaed, mee een haer of een beën. Ze wullen de dood dood doen al de doode leevende maeken. Paeren en paeren nie meer, menschen poepen. Man en wuuf is vandaege d’ounthoudenisse van de konte van gister, kinders koppen betikt joungens en meisjes gaen koopen by dokteurs. Zyt gy een mannemensch, je veugels mee en vrouwmensch of mee een anderen man; zyt gy een vrouwmensch, je veugelt mee een mannemensch of mee een vrouwe; zyt gy aleëne, je ziet in ‘t weereschyng van ‘n speegel de menschen dat je nie kut of wult naeken. God vorder’ nuus! »

En ‘n paeter miek een kruus en stoeg op.

« Een mensche is een mensche », zei Zenon,

« de liefde is noch mannnelik, noch vrouwelik:

‘t zyn menschlikke gevoelens ».


« De Menschighyd is booven de menschen », zei ‘n twidden eegen ‘n eersten. « De kunste moet assan voorwaert, anderszins gaet de menschighyd achterwaert, enee? Zulder wulden een mensche uut eën cellule van niet toet etwien weere te bringen. ‘K hen veele kennissenn ooverael… ‘K hadden een ouden boek, een bitje van juun wos derin. Z’hen juun eklooneerd in de plekke van een kruuwboer of ee steepereege. Ze klooneerden al beesten, ‘t eerste geklooneerde mensche moste een van de beste menschen zyn. Maer je wit dat al, enee? J’hèt dat al oovere eeuwen eschreeven. Me moen d’hersens bezurgen en de reeste laeten fartigen en rusten. ‘T licht komt d’hooge zunnenn dien neerestraelen op ‘t schaemel volk. Sommige meugen verstaen, ze moeten toun d’oorden beseffen; ‘t ooverschot bluuft oover. De krachten van de Gedachten hen meer wèèrde of de daeden van de Machten. Me gieten ‘t Goud mee een potlood, nie mee een meschhaek, en ze kontempleeren ‘t Werk. ‘K hen ezeid ».

E Fluppe gebaerste van nhemzelf te keelen mit zen hand plat en hy zaet.

« Een mensche is een mensche », zei Zenon nog een keer.

Eën leeven is noch grutter, noch klinder of een ander:

z’en aeik al een menschlikke wèèrd »


Zenon beide een schof. Maer ‘n dryden bleef zitten met ze mound toe-eplakt. Hèn hadde een aerdige zwaerte plaete op ze knien en hèn bleef schryven in ze boeksche. Zenon riep uut:

« En gy, joungen? Zyt je doofd of stom ? Wyne doet je gy daer ? Wyne meënt je van myn?

« Hy? », zei ‘n eersten, « ‘T is nuuzen sekretaeris. »

« Nuuzen sekretaeris », zei ‘n twidden achter, « Jaen. »

« Hèn is op-eleerd en uut-eschoold. ‘K hadde nhem ‘t schryfboeksche en ‘n boek egeeven om dat hy me kunste haeipen », zei ‘n paeter. « Hèn is van nuuze streeke en hèn is kristlik. »

« Hèn wos boos enoeg om de tweë boeksches te toogen eegen een maet van myn diet wyseleerd is. Dien maet is van me « gilde » en hèn is oek vlaemsch. »


‘N paeter hoestte toun en zei, in ze heersche, duustere stemme: « Hier, op ‘n Katsber, by deezen klooster, hèt een eerwèèrdigen man aleëne eweund achter datten een goeden paster ewist hadde in de prhcie van Kaester. Ze naeme wos Charles grimmink en hy wos afkomstig van Yper. hèn wos assan bizzig mee gebeeden en boeken te leezen. Hèn kunste veel raeden davn deeze wèèreld en van d’andere. Hèn schreef in een boeksche dat Zenon weere zoudt kommen en dan de paeters nhem zouden moeten logieren. ‘T boeksche wos edooken bachten een schilderie in de kapelle van ‘n klooster. mee een boek van juun. ‘K hen de twee boeken egeeven eegen een associaesje voor ‘t vlaemsch van nuuze streeke. »


Fluppe zei derby: « Me maet wiste dan ‘k je werk, je leeven en je geëst veele epreeven en egèèrd hadde. ‘K wiste dan ‘k Zenon op een dag eegen zouden kommen. En nuuw je zyt daer ».


‘N dryden stoeg van schryven en zei: « Je moet wel een keer verstaen. « Ze » zeggen assan dat nuuze vlaemsche taele nie en bestaet en dat ze nuit bestaen en hèt. Maer gy, diet van nuuze streeke zyt, klapt lyk wyder en nie lyk de Belgykenaers of de Neerlanders. M’hen wulder geluk en zulder, oungelyk. Me kun nuuze taele algelyk nie leugenen. ‘T is daerom dan ‘k je spraeke op wullen neemen. »


Zenon zuchtste en zei: « Ja, maer ja. Hoe meer dan de dingen veranderen, hoer meer dan de zelfde bluuven. En gaen de menschen toun nuit niet leeren? Ze wullen een schuuw, een meëster of een garde voor nuldere menschlikke obsesjen, maer geen vriend volgens de wet van de menschighyd. ‘N eënen verzucht achter de peure liefde, ‘n anderen verlangt achter de rechte kunste, een dryden is verzot achter de schoone taele. Maer de liefde bringt pasjen mei, de kunste kwikt fruustraesjen op, d’oorden bringen kwetweuren by. Gaet verre, bluuft thuus, je zyt assan blend wanneer dat de waerhyd schittert en altyd doofd wanneer dat de vreede schreeuwt. De menschen en kunnen de menschighyd nie anvèèreen. Misschiens deur dat de menschighyd nie van de menschen afkomt, maer van elders, van etwot dypers, ouders. Misschiens om dan de menschen nuit heël gansch voor de menschighyd emakt zyn. ‘K en hen gen fuk meer, ‘k en kun nie meer weg. »


Makt Zenon brakste ze ziele uut, en alleman bleef zwuugen. ‘N eënen begunste mommelen, ‘n dryden schuufte ze zaeken in ze zak. Fluppe, een lytje verleegen en deuruut, greep zyn telephoontje en zei eegen etwien in ‘t Land voor ‘t Voornoene: « Professeure Yu Sena? Hèn is nog een keer dood. Hèn vlucht opnieuw en laet nuus zounder vrucht. Niemand is voldaen, ‘t Werk en is nie volend ».


[uuteschreeven]


Laisser un commentaire

Votre adresse de messagerie ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *

Ce site utilise Akismet pour réduire les indésirables. En savoir plus sur comment les données de vos commentaires sont utilisées.